Godine 1952. osnovana je u Zagrebu Seljačka umjetnička galerija, koja od 1956. djeluje pod nazivom Galerija primitivne umjetnosti, a od 1994, odlukom Sabora Republike Hrvatske, kao Hrvatski muzej naivne umjetnosti. Ustanova je od samog početka organizirana i vođena po strogim muzeološkim principima, pa se smatra prvim muzejom naivne umjetnosti u svijetu.

Hrvatski muzej naivne umjetnosti čuva u svojem fundusu preko 1600 umjetnina – slika, kipova, crteža i grafika – poglavito hrvatskih umjetnika.

Stalni postav Muzeja kreiran je uz moto Naivna umjetnost kao segment moderne umjetnosti. Izloženo je osamdesetak antologijskih slika i kipova dvadesetak klasika hrvatske naive, od početka tridesetih do osamdesetih godina XX. stoljeća. Težište je na hrvatskim umjetnicima proslavljene Hlebinske škole te nekolicini visoko vrednovanih nezavisnih autora. Uz njihova djela, izlažu se radovi i značajnijih umjetnika drugih naroda.
Pogledajte više slika

Pogledajte više slika
Mirko Virius:
Povratak po kiši, 1939
Pogledajte više slika

Pogledajte više slika

 
U prvoj su dvorani slike Ivana Generalića (1914-1992), prvog majstora Hlebinske škole, koji je među hrvatskim naivnim slikarima prvi ostvario osobni stil i visoku razinu umjetnosti. Izložena su njegova rana djela nastala početkom tridesetih godina, kada se naglašavala socijalna problematika (Rekvizicija, 1934), preko radova poetskog realizma, sa snažnim romantičnim nabojem (Krave u šumi, 1938; Žeteoci, 1939; Poplava, 1960), do nadrealnih fantazmagorija pedesetih i šezdesetih godina (Smrt Viriusa, 1959). Slijede purificirana rješenja iz sedamdesetih, gdje se očituju snažna sažimanja, sumarni zahvati i prazne, apstraktne pozadine (Autoportret, 1975). U slikama Franje Mraza (1910-1981), koji počinje slikati i izlagati istodobno kao i Generalić, te u djelima Mirka Viriusa (1889-1943), koji se javlja nekoliko godina kasnije (Povratak po kiši, 1939; Žetva, 1938), vidimo brojne raznovrsne scene seljačkog života. Kamene skulpture Lavoslava Tortija (1875-1942), uz one u drvu Petra Smajića (1910-1985), prvi su primjeri hrvatskoga naivnog kiparstva.

Druga je dvorana s djelima majstora Hlebinske škole iz drugog naraštaja, Ivana Večenaja (1920) i Mije Kovačića (1935). U Večenaja su burleskni i groteskni likovi (Pupava Jana, 1962), te djela nadahnuta biblijskom problematikom, snažnog i neobuzdanog kolorita (Evanđelisti na Kalvariji, 1966). U Kovačića vidimo poplavljena zemljišta i snijegom zametene ledine (Svinjar, 1967; Smuđenje svinje, 1962) te, također, religijske i katastrofične prizore.
Pogledajte više slika
Pogledajte više slika
Pogledajte više slika
Matija Skurjeni:
Dječje utakmice, 1959.
Pogledajte više slika
Ivan Rabuzin:
Aleja, 1962.
Pogledajte više slika
Mijo Kovačić:
Smuđenje svinje 1962,
Pogledajte više slika

Slijede veristički i psihološki portreti Dragana Gažija (1930-1983), uglednog predstavnika Hlebinske škole čija se djela odlikuju tonskim načinom gradnje (Krančecev starac, 1956; Portret Mate Bujine, 1959), te portreti Martina Mehkeka (1936), kojega karakterizira tipološko predstavljanje (Moj susjed, 1962). U trećoj su dvorani još i slike Ivana Lackovića Croate (1931-2004), autora sutonskih prizora (Jesen, 1964) i osebujnih melankoličnih, izduženih krajolika (Duga zima, 1966), jednog od najvrsnijih i najznamenitijih crtača svjetske naive.

Četvrta je dvorana sa slikama Ivana Rabuzina (1921), koji već krajem pedesetih i početkom šezdesetih stvara djela osebujna i postojana stila, iznimne liričnosti (Na bregovima – prašuma, 1960; Zora, 1963), a sustavnim apstrahiranjima, pojednostavnjivanjima i stilizacijama dolazi do arealnih rješenja (Tri cvijeta, 1967).

Slike Emerika Feješa (1904-1969) primjeri su urbane naive, s tematikom isključivo gradskih prizora, arhitektonskih zdanja (Sv. Marko, Venecija, 1956). Njegova se djela odlikuju naglašeno geometrijskom kompozicijom i žarkim, ekspresivnim koloritom (Milanska katedrala, 1966). Tu su i kipovi Petra Smajića, majstora čistih i jednostavnih formi u drvu (Adam i Eva, 1934; Majka i dijeta, 1934).

U petoj su dvorani djela Matije Skurjenija (1898-1990), uz Rabuzina i Feješa najistaknutijeg predstavnika nezavisnih umjetnika. Njegove se slike odlikuju fantastičnim motivima i nadrealnim ugođajem. Uz lirske pejzaže (Moja domovina, 1960), tu su djela snovitog značaja, jakih disproporcija, alogičnosti u perspektivi i odnosima predočenog (Dječje utakmice, 1959; Lutajući atleti, 1960; Nogometaši, 1961).

Slijede burleskne fantazmagorije Josipa Generalića (1936), čije se slikarstvo udaljava od standardne hlebinske ikonografije iskoracima u teme iz suvremenog života (Gvajana, 1978), te slike Drage Juraka (1911-1994), autora fantastičnih arhitektura – fantazmapolisa. Djela Slavka Stolnika (1929-1991) ekspresivnog su kolorita, pa iako autor podrijetlom ne pripada Hlebinskoj školi, priklonio se njezinu stilu i poetici. Eugen Buktenica (1914-1997), prvi dalmatinski naivni slikara, predočuje uglavnom život na moru.
 
Pogledaj više slika

Pogledajte više slika
Pogledaj veću sliku
Pogledajte više slika
Martin Mehkek:
Moj susjed, 1962.
Pogledajte više slika

Slavko Stolnik:
Krave se vraćaju, 1957.

Ivan Lacković: Jesen, 1964.
Pogledajte više slika
Pogledaj više slika
Pogledaj veću sliku
Pogledaj veću sliku
Dragan Gaži:
Portret Mate Bujine,
1959.
Pogledajte više slika
Eugen Buktenica:
Ribarski konvoj, 1955.
Drago Jurak:
Raskošni brod, 1974.

Pogledaj veću sliku

Iz kolekcije stranih autora – zbog skučenog prostora – u stalnom je postavu tek nekoliko umjetnina najznamenitijih slikara i kipara. Germain van der Steen (1897-1985) francuski je slikar koji počinje stvarati još prije početka Drugoga svjetskog rata, a radovi mu se odlikuju silovitim kolorističkim značajkama. Bavio se osobito gradskim vedutama (Notre-Dame, 1963) i predočavanjem životinja (Mačka s mjesečevim licem, 1964).
Slijede djela Simona Schwartzenberga (1895-1990), također francuskog autora, koji je početkom šezdesetih prepoznat kao jedan od najmarkantnijih majstora svjetske naive druge polovice XX. stoljeća. Njegove se slike odlikuju maštovitošću, alogičnošću perspektive i vrlo decentnim lirskim koloritom (Tri gracije, oko 1965).

Nikifor (oko 1895-1968) je najčuveniji poljski naivni umjetnik, afirmiran u domovini već potkraj četrdesetih, dok evropsku reputaciju stječe u drugoj polovici stoljeća, nakon velike svjetske izložbe naive u Knokke-le-Zouteu, u Belgiji (1958). Svojim prozračnim akvarelnim bojama najčešće je slikao arhitektonske vedute s ukomponiranim slovima abecede, i to ponajprije kao ritmizirajućim strukturama, jer bijaše slabo pismen (Motiv iz Krynice, oko 1960).

Od Talijana zastupljeni su Enrico Benassi (1902-1978), čija se djela odlikuju naglašenim stilizacijama, snažnom ritmičnošću i nježnim koloritom, te Pietro Ghizzardi (1906-1986) izrazito ekspresivni majstor, slikar koji također koristi jake stilizacije i ritmizacije.

Skulpture Sofije Naletilić Penavuše (1913-1994), hrvatske umjetnice iz Bosne i Hercegovine, prepoznate su osamdesetih i početkom devedesetih godina XX. stoljeća, zbog čistih, reduciranih oblika i snažne polikromije, kao najmarkantnija pojava suvremene evropske naive (Velika sova, 1985).

Na kraju spomenimo Nizozemca Willema van Genka (1927), koji se u posljednja dva desetljeća potvrdio kao ključna osobnost na razmeđi naive i art bruta – mračnim, depresivnim scenama iz velegradskog života, punim egzistencijalnih strahova (Leipzig, 1950). Kao njegova suprotnost, ističe se Pavel Leonov (1920), najznamenitiji ruski samouk, slikar modernih kompozicijskih rješenja, s nizom simultanih i zasebno kadriranih događanja, brojnih narativnih scena često alegorijskog značenja (Ruski putnici u Africi, 1996).
Pogledajjte više slika
Pogledajte više skupltura
Pogledajte više skupltura
 
Simon Schwartzenberg:
Tri gracije, 1965.
Pogledajte više slika
Petar Smajić:
Adam i Eva, 1934.
Pogledajte više skulptura
Sofija Naletilić Penavuša:
Velika sova, 1985.
Pogledajte više skulptura