 |
 |
|
| |
Godine 1952. osnovana je u Zagrebu
Seljačka umjetnička galerija, koja od 1956.
djeluje pod nazivom Galerija primitivne
umjetnosti, a od 1994, odlukom Sabora Republike
Hrvatske, kao Hrvatski muzej naivne umjetnosti.
Ustanova je od samog početka organizirana
i vođena po strogim muzeološkim principima,
pa se smatra prvim muzejom naivne umjetnosti
u svijetu.
Hrvatski muzej naivne umjetnosti čuva u
svojem fundusu preko 1600 umjetnina – slika,
kipova, crteža i grafika – poglavito hrvatskih
umjetnika.
Stalni postav Muzeja kreiran je uz moto
Naivna umjetnost kao segment moderne
umjetnosti. Izloženo je osamdesetak
antologijskih slika i kipova dvadesetak
klasika hrvatske naive, od početka tridesetih
do osamdesetih godina XX. stoljeća. Težište
je na hrvatskim umjetnicima proslavljene
Hlebinske škole te nekolicini visoko vrednovanih
nezavisnih autora. Uz njihova djela, izlažu
se radovi i značajnijih umjetnika drugih
naroda. |
|
|
|
|
|
|
U prvoj su dvorani slike Ivana
Generalića (1914-1992), prvog majstora
Hlebinske škole, koji je među hrvatskim naivnim
slikarima prvi ostvario osobni stil i visoku razinu
umjetnosti. Izložena su njegova rana djela nastala
početkom tridesetih godina, kada se naglašavala
socijalna problematika (Rekvizicija, 1934), preko
radova poetskog realizma, sa snažnim romantičnim
nabojem (Krave u šumi, 1938; Žeteoci, 1939; Poplava,
1960), do nadrealnih fantazmagorija pedesetih
i šezdesetih godina (Smrt Viriusa, 1959). Slijede
purificirana rješenja iz sedamdesetih, gdje se
očituju snažna sažimanja, sumarni zahvati i prazne,
apstraktne pozadine (Autoportret, 1975). U slikama
Franje Mraza (1910-1981), koji
počinje slikati i izlagati istodobno kao i Generalić,
te u djelima Mirka Viriusa (1889-1943),
koji se javlja nekoliko godina kasnije (Povratak
po kiši, 1939; Žetva, 1938), vidimo brojne raznovrsne
scene seljačkog života. Kamene skulpture Lavoslava
Tortija (1875-1942), uz one u drvu Petra
Smajića (1910-1985), prvi su primjeri
hrvatskoga naivnog kiparstva.
Druga je dvorana s djelima majstora Hlebinske
škole iz drugog naraštaja, Ivana Večenaja
(1920) i Mije Kovačića (1935).
U Večenaja su burleskni i groteskni likovi (Pupava
Jana, 1962), te djela nadahnuta biblijskom problematikom,
snažnog i neobuzdanog kolorita (Evanđelisti na
Kalvariji, 1966). U Kovačića vidimo poplavljena
zemljišta i snijegom zametene ledine (Svinjar,
1967; Smuđenje svinje, 1962) te, također, religijske
i katastrofične prizore. |
|
Slijede veristički i psihološki
portreti Dragana Gažija (1930-1983),
uglednog predstavnika Hlebinske škole čija se
djela odlikuju tonskim načinom gradnje (Krančecev
starac, 1956; Portret Mate Bujine, 1959), te portreti
Martina Mehkeka (1936), kojega
karakterizira tipološko predstavljanje (Moj susjed,
1962). U trećoj su dvorani još i slike Ivana
Lackovića Croate (1931-2004), autora
sutonskih prizora (Jesen, 1964) i osebujnih melankoličnih,
izduženih krajolika (Duga zima, 1966), jednog
od najvrsnijih i najznamenitijih crtača svjetske
naive.
Četvrta je dvorana sa slikama Ivana Rabuzina
(1921), koji već krajem pedesetih i početkom šezdesetih
stvara djela osebujna i postojana stila, iznimne
liričnosti (Na bregovima – prašuma, 1960; Zora,
1963), a sustavnim apstrahiranjima, pojednostavnjivanjima
i stilizacijama dolazi do arealnih rješenja (Tri
cvijeta, 1967).
Slike Emerika Feješa (1904-1969)
primjeri su urbane naive, s tematikom isključivo
gradskih prizora, arhitektonskih zdanja (Sv. Marko,
Venecija, 1956). Njegova se djela odlikuju naglašeno
geometrijskom kompozicijom i žarkim, ekspresivnim
koloritom (Milanska katedrala, 1966). Tu su i
kipovi Petra Smajića, majstora
čistih i jednostavnih formi u drvu (Adam i Eva,
1934; Majka i dijeta, 1934).
U petoj su dvorani djela Matije Skurjenija
(1898-1990), uz Rabuzina i Feješa najistaknutijeg
predstavnika nezavisnih umjetnika. Njegove se
slike odlikuju fantastičnim motivima i nadrealnim
ugođajem. Uz lirske pejzaže (Moja domovina, 1960),
tu su djela snovitog značaja, jakih disproporcija,
alogičnosti u perspektivi i odnosima predočenog
(Dječje utakmice, 1959; Lutajući atleti, 1960;
Nogometaši, 1961).
Slijede burleskne fantazmagorije Josipa
Generalića (1936), čije se slikarstvo
udaljava od standardne hlebinske ikonografije
iskoracima u teme iz suvremenog života (Gvajana,
1978), te slike Drage Juraka
(1911-1994), autora fantastičnih arhitektura –
fantazmapolisa. Djela Slavka Stolnika
(1929-1991) ekspresivnog su kolorita, pa iako
autor podrijetlom ne pripada Hlebinskoj školi,
priklonio se njezinu stilu i poetici. Eugen
Buktenica (1914-1997), prvi dalmatinski
naivni slikara, predočuje uglavnom život na moru.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Slavko
Stolnik:
Krave se vraćaju, 1957.
|
|
| |
 |
|
| |
Eugen Buktenica:
Ribarski konvoj, 1955. |
Drago
Jurak:
Raskošni brod, 1974. |
|
|
Iz kolekcije stranih autora –
zbog skučenog prostora – u stalnom je postavu
tek nekoliko umjetnina najznamenitijih slikara
i kipara. Germain van der Steen
(1897-1985) francuski je slikar koji počinje stvarati
još prije početka Drugoga svjetskog rata, a radovi
mu se odlikuju silovitim kolorističkim značajkama.
Bavio se osobito gradskim vedutama (Notre-Dame,
1963) i predočavanjem životinja (Mačka s mjesečevim
licem, 1964).
Slijede djela Simona Schwartzenberga
(1895-1990), također francuskog autora, koji je
početkom šezdesetih prepoznat kao jedan od najmarkantnijih
majstora svjetske naive druge polovice XX. stoljeća.
Njegove se slike odlikuju maštovitošću, alogičnošću
perspektive i vrlo decentnim lirskim koloritom
(Tri gracije, oko 1965).
Nikifor (oko 1895-1968) je najčuveniji
poljski naivni umjetnik, afirmiran u domovini
već potkraj četrdesetih, dok evropsku reputaciju
stječe u drugoj polovici stoljeća, nakon velike
svjetske izložbe naive u Knokke-le-Zouteu, u Belgiji
(1958). Svojim prozračnim akvarelnim bojama najčešće
je slikao arhitektonske vedute s ukomponiranim
slovima abecede, i to ponajprije kao ritmizirajućim
strukturama, jer bijaše slabo pismen (Motiv iz
Krynice, oko 1960).
Od Talijana zastupljeni su Enrico Benassi
(1902-1978), čija se djela odlikuju naglašenim
stilizacijama, snažnom ritmičnošću i nježnim koloritom,
te Pietro Ghizzardi (1906-1986)
izrazito ekspresivni majstor, slikar koji također
koristi jake stilizacije i ritmizacije.
Skulpture Sofije Naletilić Penavuše
(1913-1994), hrvatske umjetnice iz Bosne i Hercegovine,
prepoznate su osamdesetih i početkom devedesetih
godina XX. stoljeća, zbog čistih, reduciranih
oblika i snažne polikromije, kao najmarkantnija
pojava suvremene evropske naive (Velika sova,
1985).
Na kraju spomenimo Nizozemca Willema van
Genka (1927), koji se u posljednja dva
desetljeća potvrdio kao ključna osobnost na razmeđi
naive i art bruta – mračnim, depresivnim scenama
iz velegradskog života, punim egzistencijalnih
strahova (Leipzig, 1950). Kao njegova suprotnost,
ističe se Pavel Leonov (1920),
najznamenitiji ruski samouk, slikar modernih kompozicijskih
rješenja, s nizom simultanih i zasebno kadriranih
događanja, brojnih narativnih scena često alegorijskog
značenja (Ruski putnici u Africi, 1996). |
|
|
|
|
|
|
|
)
)
)
)
